Deutsch

Koelen varkensstal nog lang geen gemeengoed

Voor het originele artikel ga naar:
Bron Boerderij.nl

Hitte gaat ten koste van technische resultaten. Klimaatspecialisten zien echter nog weinig toepassingen van het koelen van binnenkomende lucht.

Met de zomer in aantocht kunnen varkenshouders weer gaan nadenken over maatregelen om problemen met hitte te voorkomen. Er zijn maatregelen voor de korte termijn (zie kader onderaan dit artikel) maar ook mogelijkheden om te investeren in systemen om de inkomende lucht of de dieren direct te koelen.

Temperatuur in stal loopt snel op
Effect buitentemperatuur (x-as) op staltemperatuur (y-as), in °C en relatieve luchtvochtigheid(RV), in % (y-as)

Technische resultaten
Koelen is noodzakelijk om de gezondheid en technische resultaten in de zomermaanden op niveau te houden. Vanzelfsprekend tijdens een hittegolf, maar ook in andere perioden van hoge temperaturen. Wageningen Livestock Research heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de impact van temperatuur op varkens. Dat de temperatuur in de stal sterk kan oplopen blijkt uit bovenstaande grafiek. De staltemperatuur is hier bepaald bij ingestelde waarden van het klimaatsysteem zoals geadviseerd door het Klimaatplatform Varkenshouderij. De gevolgen hiervan op de voeropname en de groei staan in onderstaande grafiek.

Niet koelen kost geld
André Aarnink, onderzoeker veehouderij en milieu bij Wageningen Livestock Research, heeft op basis van deze cijfers berekend wat op jaarbasis de consequenties zijn voor enkele technische resultaten van een hoge temperatuur. Over het jaar heen daalt in een gemiddelde stal bij een debiet van 60 kuub per uur de voeropname met 33,6 gram per dag. Daardoor neemt de gemiddelde groei met 14,3 gram per dag af en stijgt de voerconversie met 0,013 punt. Dat kost een bedrijf met 5.000 vleesvarkens pakweg € 10.000 per jaar. Daar komen negatieve gevolgen bij voor onder meer de gezondheid en bij zeugen ook problemen met vruchtbaarheid en melkgift. Bij koelen tot 18 graden worden de effecten van hoge staltemperaturen op de productieresultaten tot vrijwel nul beperkt. “Koelen van lucht heeft dus zeker een positief effect”, aldus Aarnink.


Correcte instellingen van de klimaatcomputer zijn de basis voor het voorkomen van problemen met hitte. Foto: Bert Jansen

Geen doorbraak koelsystemen
Ondanks het nut van koelen en de praktische beschikbaarheid van systemen zien klimaatspecialisten niet veel toepassingen. Vooral warmte-koude-opslag en pad-cooling worden al tientallen jaren gepromoot. Ondanks dat gebruikers over het algemeen tevreden zijn over het resultaat, zijn beide systemen nooit echt doorgebroken.

‘Varkenshouders denken er pas aan als het warm is’.

Koelen zit blijkbaar nog te weinig tussen de oren bij varkenshouders en ze onderschatten de negatieve gevolgen van hitte, aldus klimaatspecialist Frans Lemans. “Varkenshouders denken er pas aan als het warm is, en dat is te laat.” Overigens ziet hij hetzelfde met verwarmen in de winter; ook daar wordt te vaak te laat aan gedacht. Waarschijnlijk speelt ook de beperkte financiële ruimte van de afgelopen jaren mee. Dat heeft bijgedragen aan een tendens van sober bouwen. Klimaatspecialist Peter van der Voorst bevestigt dit beeld: “Als ze een investering doen, is dat meestal in eenvoudige systemen. Maar de noodzaak van koelen is zeker niet kleiner dan vroeger. Nieuwe stallen hebben weliswaar een grote inhoud en zijn doorgaans goed geïsoleerd, maar de gevolgen van een aantal hete dagen zijn er niet veel minder om.”

Grondkanaalventilatie
Dan naar de praktijk. Koeling is geen nieuw fenomeen. Met name in het buitenland is daar al veel ervaring mee. Er zijn genoeg mogelijkheden beschikbaar en ook Nederlandse producenten werken al jaren aan systemen. Koelen van binnenkomende lucht kan op verschillende manieren. Bij sommige systemen is het een onderdeel van het klimaatsysteem. De binnenkomende lucht wordt dan door een koude bodem getrokken, zoals bij grondkanaalventilatie en systemen met grondbuizen. Dat heeft als bijkomend voordeel dat de lucht in de wintermaanden wat opwarmt.

Actieve koeling
Daarnaast zijn er systemen voor actieve koeling van de inkomende lucht. Dat is het geval bij pad-cooling. Bij dat systeem staat een soort warmtewisselaar met koud water in de luchtinlaat. Direct contact tussen water en lucht is er bij (hogedruk) nevelkoeling in de inlaat. Het meest geavanceerd is een conditioneringssysteem met warmtewisselaar dat het hele jaar door voor een stabiele temperatuur van de inkomende lucht zorgt. Dat is ook veruit het duurste systeem.


Pad-cooling is een effectieve manier om binnenkomende lucht te koelen. Vooral in warme landen is het systeem veelgebruikt. In Nederland maar weinig. Foto: Frank Uijlenbroek

Druppelen van water
Een andere manier van koelen is direct op het dier. Druppelen van water op (dragende) zeugen is al wat jaren bekend. Relatief nieuw is schouderkoeling; een systeem waarbij de kraamzeug op een gekoelde vloer ligt. Het is niet per se voor alleen koelen met hitte, maar het hele jaar door wordt een apart klimaat gecreëerd voor zeug en biggen. Koelen via de vloer gebeurt op een eenvoudige manier bij vleesvarkens via de buizen van de vloerverwarming.

Schouderkoeling
De schouderkoeling wordt toegepast bij kraamzeugen. Daarbij stroomt koud water of koude lucht onder de zeug waardoor ze beter haar warmte kwijt kan. De voordelen van schouderkoeling zijn door onderzoekers bij VIC Sterksel al in 2009 aangetoond.

Toch zet ook deze ontwikkeling nauwelijks door, zien ook leveranciers. “Degenen die het hebben zijn er tevreden over”, zegt John van Schriek, directeur van producent Jovas. “Maar omdat wij geen complete stalinrichting in ons pakket hebben, is het moeilijk om het systeem in de markt te zetten.” Wat dat betreft heeft Nooijen Pig Flooring een gunstiger uitgangspositie. Toch ziet accountmanager Hein Klein Gunnewiek nog weinig toepassingen van schouderkoeling. “In Nederland valt het nog tegen maar we verwachten er meer van.” Een moeilijkheid bij het systeem is om voldoende koel water beschikbaar te hebben.

Koelen met nevel
Een methode van koelen die de afgelopen jaren wel opgang heeft gemaakt, is hogedrukkoeling met behulp van nevel. Met name in Limburg is dit vaker geïnstalleerd vanwege een provinciale subsidieregeling. Met het systeem wordt onder hogedruk zeer fijne nevel gemaakt die, zonder de hokken nat te maken, in de lucht wordt opgenomen. Dat kan buiten bij de inlaat, maar ook bijvoorbeeld onder in het luchtkanaal. Cornelissen Systems is een leverancier hiervan. Volgens eigenaar Eddie Cornelissen is met het systeem de inkomende lucht met 8 graden Celsius terug te koelen. De crux is volgens hem om de juiste druk te hanteren (70 bar) en een goede verdeling van de nozzels. Hij plaatst de nozzels het liefste voor de inlaat, zodat alle lucht al gekoeld de stal binnenkomt. Deze ervaring van Cornelissen wordt onderschreven door onderzoek van Wageningen van enkele jaren geleden.


Het maken van nevel onder hogedruk helpt de temperatuur van inkomende lucht te verlagen. De druk en de plaats van de nozzels bepalen het succes. Foto: Bert Jansen

Extremer klimaat
Tot voor kort waren er bedenkingen over het water in de lucht brengen in verband met oplopen van de luchtvochtigheid. Zowel de klimaatspecialisten als Cornelissen zeggen dat die angst ongegrond is. “En boven een bepaalde luchtvochtigheid slaat het systeem af. Maar dat is eigenlijk nooit het geval.”

De noodzaak van koelen is er en systemen zijn beschikbaar. Toch is het de vraag of koeling in varkensstallen de komende jaren massaal doorzet. De verbeterde economische situatie in de sector en het toenemend besef van het belang van een optimaal stalklimaat kunnen een positieve impuls geven. De verwachting dat het klimaat de komende decennia steeds extremer wordt, is een extra reden om koeling van lucht te overwegen.

Goed voorbereid op hete dagen
Naast koelen van lucht kunnen varkenshouders eenvoudige maatregelen nemen om hitteproblemen te voorkomen.

  • Kijk de instellingen van de klimaatcomputer na. Onder andere een te grote en/of te trage afbouw van de bandbreedte en correcties op de klimaatcurve kunnen leiden tot fouten in de ventilatie. Dat is altijd belangrijk, maar zeker bij warme dagen.
  • Herstel kapotte of loshangende dakisolatie; dat zorgt voor veel instraling van warmte. Zeker boven een ventilatieplafond is dit niet goed zichtbaar.
  • Bekalk de buitenkant van de ramen. Dat houdt met name in de kraamstal veel warmte tegen. Bij een slecht geïsoleerd dak is besproeien een optie.
  • Laat bij onbeperkt gevoerde vleesvarkens op droogvoer de voerinstallatie één keer per dag lopen om onrust te voorkomen. Zorg ervoor dat het voer uiterlijk voor 8 uur ’s morgens in de bak zit en bij voorkeur nog enkele uren eerder.
  • Zorg dat de drinknippels voldoende water afgeven. In de kraamstal is dat minimaal
    2,5 liter per minuut, in de dracht 0,8 liter en gespeende biggen 0,6 liter. Vleesvarkens krijgen tussen de 0,7 en 0,8 liter per minuut. Geef zeugen extra water van drie dagen voor tot en met drie dagen na het werpen.
  • Verhoog de voergift in de kraamstal wat meer geleidelijk.
Comments are closed.